در حاشیه هجدهمین نمایشگاه ملی گردشگری و صنایع دستی مشهد که از تاریخ 24 لغایت 27 اردیبهشت 1404 در محل نمایشگاه بین المللی برگزار شد، مؤسسه آموزش عالی بینالود نیز در جهت هرچه باشکوه تر برگزار شدن این رویداد، اقدام به طراحی و برگزاری دو نشست تخصصی نمود که یکی از آنها نامش: گردشگری مسئولانه و توسعه پایدار بود که با همت مدیران گروه های آموزشی گردشگری و پژوهشی  مؤسسه، همکاری اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی و شرکت نمایشگاه بین المللی مشهد با استقبال دانشجویان و علاقه مندان به سرمایه گذاری و کارآفرینی در صنعت گردشگری از ساعت 18/30 الی 20 روز شنبه 27 اردیبهشت برگزار شد.

اعضای این نشست عبارت بودند از:

• دکتر نگار حسینیان: مدیر پژوهشی و بین الملل موسسه آموزش عالی بینالود و دبیر نشست
• دکتر زهرا پوری: مدیر گروه آموزشی گردشگری موسسه آموزش عالی بینالود
• دکتر احمد دیناری: معاون سرمایه گذاری و تأمین منابع اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی خراسان رضوی و مدرس دانشگاه
• دکتر فروزان طاهری: عضو انجمن طبیعت گردی ایران

من در این نشست در مورد سرمایه گذاری مسئولانه در گردشگری و توسعه پایدار به سخنرانی پرداختم و به صورت تخصصی به مهمتریم ملاحظات اولیه و بایدها و نبایدهای سرمایه گذاری در صنعت گردشگری که به توسعه پایدار خواهد انجامید، اشاره کردم.

معتقدم سرمایه گذاری مسئولانه نوعی رویکرد، نگرش و به عبارتی بهتر مسئولیتی اجتماعی است که باید مورد توجه تمام علاقه مندان و متقاضیان سرمایه گذاری و کارآفرینی در صنعت گردشگری قرار گیرد و توسعه پایدار نتیجه ی این رویکرد و نگرش عالی است. در حقیقت سرمایه گذاری مسئولانه در گردشگری حداقل اثرات منفی در ابعاد مختلف فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی دارد و نه تنها آسیبی به این شاخص های مهم نمی زند بلکه باعث سرزندگی و رونق اقتصادی، توانمندسازی و تقویت اقتصاد جامعه محلی یا میزبان می شود و چنانچه جز این باشد، غیرمسئولانه و مخرب خواهد بود.

لذا یک سرمایه گذاری مسئولانه در این صنعت جذاب و زیبا، نیازمند یک سرمایه گذار مسئول است. سرمایه گذاری که فقط به سود پروژه اش فکر نمی کند، بلکه به تبعات و اثرات آن نیز می اندیشد و قبل از هرگونه اقدامی، ملاحظات اولیه سرمایه گذاری در صنعت گردشگری را مدنظر قرار می دهد.

برخی از مهمترین ملاحظات و باید و نبایدهای سرمایه گذاری گردشگری که آن را مسئولانه تر می کند، عبارتند از:

• انجام مطالعات و امکانسنجی اولیه ی پروژه و تهیه پیوست های فرهنگی، اجتماعی و زیست محیطی برای آن
• مذاکره و مشورت با جوامع محلی به ویژه مسئولان محلی (به طور مثال دهیار و اعضای شورای یک روستا برای ایجاد اقامتگاه بومگردی) و دریافت نظرات آنها و در نظر گرفتن ملاحظات فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی و زیست محیطی مقصد یا جامعه محلی برای آغاز سرمایه گذاری
• دریافت مجوزهای لازم از دستگاهها و نهادهای اجرایی و پرهیز از به کارگیری استراتژی راه بنداز؛ جابنداز و هر گونه اقدام خارج از مسیرهای قانونی
• بررسی ظرفیت برد یا تحمل مقصد برای سرمایه گذاری که شاخص و یا معیار بسیار مهمی برای جلوگیری از گسترش گردشگری انبوه و بدون برنامه به مقاصد گردشگری است( به طور مثال در روستایی که ظرفیت پذیرش 50 گردشگر در روز را دارد نباید پروژه ی ایجاد یک هتل بزرگ در آن تعریف شود و تبلیغات گسترده برای جذب گردشگر به آن انجام گردد و یا روستایی که فاقد زیرساختهای لازم از جمله راه دسترسی، اقامتگاه، آب، برق، مخابرات و یا سرویس های بهداشتی و پارکینگ است، مقصدی آماده برای پذیرایی از گردشگران ورودی نیست و آثار منفی ورود این گردشگران خیلی بیشتر از آثار اقتصادی آنها می باشد).
• بدون به مشارکت گرفتن ظرفیت های جامعه محلی و منافع آنها نه رضایتی حاصل می شود و نه پایداری
• تأمین منابع به شیوه های پایدار ( مثل تأمین و مصرف بهینه آب، انرژی خورشیدی، مدیریت پسماند و …)
• استفاده از مصالح و نماسازی پروژه منطبق با ویژگی های جغرافیایی، طبیعی و معماری منطقه
• دریافت پاسخ مثبت استعلام دستگاههای اجرایی که ارتباط مستقیم با پایداری توسعه و زیرساخت ها دارند همچون: منابع طبیعی، حفاظت محیط زیست، آب منطقه ای، حوزه ی میراث فرهنگی ادارات کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی
• در نظر گرفتن حدنصاب معقول و منطقی برای پروژه های سرمایه گذاری گردشگری برای جلوگیری از هرگونه آسیب احتمالی به منابع طبیعی، محیط زیست و احیاناً زمین خواری و بورس بازی زمین به ویژه در اراضی ملی و دولتی (توجه به حدنصاب اراضی توافق شده بین سازمان امور اراضی وزارت جهاد کشاورزی و وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی) و اهلیت سنجی سرمایه گذاران پروژه های گردشگری متقاضی بالای 10 هکتار اراضی ملی در خارج از حریم شهرها و روستاها
• اجرای پروژه بر اساس نقشه های ابلاغی از سوی ادارات کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی و پروانه ساختمانی با کاربری گردشگری صادره و پرهیز از هرگونه اقدام عملیاتی خارج از چارچوب های قانونی و فنی ابلاغی

بنابراین توسعه پایدار در گردشگری زمانی حاصل می شود که 3 رکن اصلی آن یعنی؛ اقتصاد، اجتماع و محیط زیست را به صورت توأمان و با هم مد نظر قرار دهیم. در این ارتباط، سرمایه گذاری سبز در گردشگری و گردشگری دسترس پذیر دو حوزه مهم گردشگری هستند که در سالهای اخیر مورد توجه زیادی قرار گرفته اند و می توانند به پایداری توسعه در این صنعت کمک شایانی نمایند و باید بیش از پیش بدانها پرداخت.

و در یک جمله کوتاه جمع بندی من از این مبحث این است: سرمایه گذاری مسئولانه در صنعت گردشگری، سرمایه گذار مسئول می خواهد و تیم مسئولیت پذیر و ترویج این رویکرد و نگرش باید از خانه، مدارس و مراکز آموزش عالی آغاز و در پروژه های گردشگری عملیاتی شود.

نویسنده: احمد دیناری؛ مشاور و تسهیل گر سرمایه گذاری گردشگری

28 اردیبهشت 1404 / مشهد