عنوان این یادداشت، موضوع کارگاه آموزشی بود که با حضور فعالان گردشگری استان خراسان شمالی و به منظور توانمندسازی آنها در تاریخ سوم خرداد 1405 با سخنرانی من ( احمد دیناری؛ مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی خراسان شمالی) در محل تالار مجموعه تاریخی فرهنگی مفخم بجنورد، با مشارکت و همکاری اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی و موسسه آموزش گردشگری یاسین برگزار شد که در ادامه آن را می خوانید:
اصولا کارآفرینان و سرمایه گذاران به اشکال ذیل وارد عرصه ی گردشگری می شوند:
- با شناخت کافی از صنعت گردشگری، ویژگی ها و خصلت های آن و یا عدم شناخت کافی از این ویژگی ها
- با سرمایه کافی و یا بدون سرمایه کافی
- با تجربه کافی و یا بدون تجربه کافی
- با دانش و اطلاعات تخصصی کافی و یا بدون دانش و اطلاعات تخصصی کافی
- با شور، شوق و انرژی کافی و یا بالعکس آن
- با توانایی های ارتباطی و اجتماعی کافی و یا بالعکس آن
حقیقت این است که ورود به بازار گردشگری که دارای خصلت ها، ویژگی ها، پیچیدگی ها و ظرافت های خاصی است، بدون شناخت کافی، دانش و تجربه کافی، سرمایه، شور و شوق کافی، ترادژی غمگینی را برای کارآفرینان و سرمایه گذاران این صنعت رقم می زند و اهمیت این شاخص های استراتژیک و راهبردی در بزنگاه های بحرانی کشور همچون شرایط جنگی و توقف آتش ( آنچه که در حال حاضر تجربه اش می کنیم) بیشتر خودنمایی کرده و ترکیبی از آنهاست که به بقاء کسب و کارهای گردشگری در شرایط بحرانی و افزایش تاب آوری شان کمک می کند.
به عبارتی دیگر در شرایط بحرانی همچون جنگ و …، آنچه بقای کسب و کارهای گردشگری را تضمین می کند، نه میزان سرمایه به تنهایی، بلکه میزان آمادگی و توانایی مدیرانشان در مدیریت بحران است و این ضرورتی مدیریتی برای فعالان، کارآفرینان و سرمایه گذاران گردشگری محسوب می شود.
لذا اساساً تاب آوری به معنای پذیرش واقعیت وضع موجود و تلاش برای تعدیل آن و مهندسی بقاء در بحران به معنای ایجاد ساختارهای منعطف در کسب و کارها جهت کاهش اثرات حوادث و برگشت سریع به حات عادی می باشد. بنابراین مدیران کسب و کارهای گردشگری باید در شرایط بحرانی همچون شرایط حال حاضر کشور، ضمن پذیرش واقعیت و پرهیز از اقدامات احساسی و غیرمنطقی، به دنبال شناسایی و به کارگیری استراتژی ها و سازوکارهای عملیاتی مناسب و موثر برای کاهش ضرر و زیان های ناشی از بروز حوادثی باشند که خارج از کنترل آنهاست و تلاش کنند تا بدین طریق به حالت عادی برگشته و یا کسب و کار خود را حفظ کنند.
در ادامه به برخی از استراتژی های کاربردی برای افزایش میزان تاب آوری و مدیریت بقای کسب و کارهای گردشگری در شرایط بحرانی اشاره می کنم:
- پذیرش واقعیت و تلاش برای مدیریت هزینه ها:
برخی از این اقدامات عبارتند از:
- تعطیلی بخش های غیر ضروری که به آن استراتژی خواب زمستانی نیز گفته می شود.
- مدیریت نقدینگی: تعیین هزینه هایی که باید در کمترین زمان ممکن پرداخت شوند و هزینه هایی که می توان پرداختشان را به تعویق انداخت.
- حفظ نیروی انسانی کلیدی: پرسنل کلیدی را می توان با کاهش ساعات و یا روزهای کاری به جای اخراج، حفظ کرد و یا اینکه به صورت چرخشی به تمام کارکنان مرخصی بدون حقوق داد.
- حذف 90 درصد هزینه های نرم ( تشریفات و پذیرایی های غیر ضروری، بخشی از تبلیغات، انرژی اضافی و …) برای جبران هزینه های سخت ( اجاره، اقساط وام و …)
2. به کارگیری استراتژی تغییر سوخت:
با توجه به شرایط سیاسی و بین المللی موجود و محدودیت های مربوط به ورود گردشگران خارجی و همچنین گردشگری خروجی، کسب و کارهایی نظیر دفاتر و شرکتهای خدمات مسافرتی باید روی بازارهای محلی تمرکز کنند که به آن میکروتوریسم نیز گفته می شود و اقدام به اجرای بسته های سفر خانوادگی در سطح استانها، شهرستانها، شهرها و روستاها با هدف فرار از استرس نمایند.
در ادامه به نمونه هایی موفق از اجرای این استراتژی در برخی کشورها اشاره می کنم:
- ژاپن: اجرای مدل گردشگری در شعاع 30 تا 60 دقیقه ای و تمرکز بر ساکنان محلی و اجرای تورهایی برای کشف محلات شهری و روستایی و …
- کشورهای اروپایی: تبدیل اتاق واحدهای اقامتی در فصول و یا زمان هایی که درصد اشغال اتاق ها پایین است به اتاق جلسات خصوصی و تجاری که نوعی تغییر کاربری موقت و خلاقانه محسوب می شود.
- لبنان: اتصال به زنجیره تامین گردشگری همچون محصولات و سوغات محلی و تجربه کشاورزی و ساخت صنایع دستی توسط اقامتگاههای بومگردی به جای اتاق
- تایلند: طراحی و توزیع کارت های اعتباری سفر مدت دار با تخفیف های انگیزاننده (حداقل 50 درصد) با هدف افزایش نقدینگی و خروج از بحران
3. استفاده از ظرفیت های قانونی و مشوق هایی که در زمان بروز بحران ها توسط دولت پیش بینی و در جهت حمایت از کسب و کارهای آسیب دیده به دستگاههای اجرایی متولی همچون ادارات کل میراث فرهنگی، گردشگری وصنایع دستی استانها، بانک ها، تامین اجتماعی، امور مالیاتی و … ابلاغ می شود. که برخی از آنها عبارتند از: امهال وام های بانکی، تقسیط بیمه و مالیات و دریافت وام های بانکی کم بهره
4. ارائه خدمات غیر گردشگری نظیر استفاده از سالن هتل ها برای اجرای رویدادها، آموزش، فضاهای کار اشتراکی، نمایشگاه های عرضه محصولات بومی و …
5. اتحاد استراتژیک کسب و کارها:
در شرایط بحرانی و رکود بازار، اتحاد، همبستگی و مشارکت چند اقامتگاه بومگردی، شرکت خدمات مسافرتی و راهنمایان گردشگری برای به طور مثال چارتر مشترک، تبلیغات مشترک و … تاثیر بسزایی در کاهش هزینه ها و ریسک های موجود در بازار خواهد داشت. موضوع مهمی که قریب به اتفاق کسب و کارهای گردشگری از آن غافلند.
6. فراخوان کردن مشتریان قبلی و وفادار: در اینگونه شرایط باید به سراغ بانک اطلاعاتی مشتریان قبلی بروید و برای برقراری ارتباط و فراخوان کردن آنها برنامه داشته باشید. ابزارهای انگیزشی مناسب و مؤثر طراحی کنید و پیگیری، پیگیری، پیگیری کنید تا معجزه آن را در کسب و کار خود ببینید. البته اجرای موفق این استراتژی مستلزم وجود چنین بانک های اطلاعاتی از مشتریان است که متأسفانه بسیاری از کسب و کارهای گردشگری فاقد این سرمایه ارزشمند هستند. بی تردید پیروزی از آن کسانی است که هم بانک اطلاعاتی خوبی دارند و هم تیم پیگیری کننده ی خوب.
7. راه اندازی و انتشار کمپین: با توجه به اینکه در برخی شرایط بحرانی همچون جنگ و ناآرامی های داخلی، اینترنت بین الملل قطع می شود، لذا ناگزیر بایستی برای مدتی به سمت پلتفرم های داخلی رفت و نهایت بهره را از آنها در جهت بازاریابی، تبلیغات و اجرای کمپین های مختلف برد. به طور مثال در استانی همچون خراسان شمالی که در ایام جنگ، جزو استانهای امن بود، دفاتر خدمات مسافرتی و واحدهای اقامتی باید از مردم دعوت کنند تا برای آرامش و استراحت به این استان سفر کنند و برای آنها تخفیف های عالی در نظر بگیرند تا بدین طریق تحریک تقاضای سفر انجام و مشتریان ترغیب و تشویق شوند تا به سوی استان خراسان شمالی و کسب و کارتان عزیمت کنند.
نویسنده: احمد دیناری؛ مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان خراسان شمالی
13 خرداد 1405