نویسنده: احمد دیناری؛ مشاور و تسهیل گر سرمایه گذاری و تأمین مالی گردشگری
اطلس سرمایهگذاری گردشگری سند یا ابزاری مؤثر است که نقشی حیاتی در شناسایی، معرفی و توسعه فرصتهای سرمایهگذاری گردشگری در کشورها و یا مناطق و مقاصد مختلف ایفا میکند. این اطلس را هم می توان در قالب یک سامانه الکترونیکی و هم یک بانک اطلاعاتی جامع و مدون شامل دادههای مکانی، آماری، اقتصادی، قانونی و زیرساختی مرتبط با فرصتها و ظرفیتهای سرمایهگذاری در حوزه گردشگری یک منطقه یا کشور خاص تدوین و در اختیار سرمایهگذاران، سیاستگذاران و سایر ذینفعان قرار داد.
من معتقدم این سند، چیزی فراتر از یک فهرست ساده از پروژهها و تحلیلهای دقیق از پتانسیلها، زیرساختها، قوانین و مقررات، مشوقها و چالشهای پیش روی سرمایهگذاران است و می تواند همانند یک نقشه راه، سرمایهگذاران را به سمت و سوی فرصتهای مناسب هدایت کرده و به سیاستگذاران و تصمیم سازان توسعه گردشگری در برنامهریزی های بهتر و مؤثرتر کمک کند.
در حقیقت این نوع اطلس ها در صنعت گردشگری شبیه به یک دایرةالمعارف یا کتاب مرجع هستند و به تمامی جوانب سرمایهگذاری در گردشگری در یک منطقه پرداخته و به علاقه مندان و صاحبان سرمایه کمک میکنند تا بدانند که “کجا” و “چرا” باید سرمایهگذاری کنند و این در حالی است که بسیاری از صاحبان سرمایه و حتی کارشناسان گردشگری تفاوت این سند راهبردی و مهم را با آلبوم فرصت های سرمایه گذاری نمی دانند و همین موضوع باعث فقدان درک و فهم درست از این قبیل اسناد مهم و کارایی آنها در کشور و در نتیجه عدم جذب و توسعه مطلوب سرمایه گذاری های داخلی و خارجی در صنعت گردشگری شده است، لذا درک و شناخت درست از مفهوم، مشخصات،کاربرد و نحوه تهیه این اطلس ها، پیش نیاز ورود به مبحث مهم توسعه سرمایه گذاری گردشگری به شمار می رود.
در واقع اطلس سرمایه گذاری یک کل است و آلبوم فرصت های سرمایه گذاری یک جزء از این کل که به صاحبان سرمایه (داخلی و خارجی) میگوید “اینها فرصتهای آماده و جذابی هستند که میتوانید انتخاب و در آنها سرمایه گذاری کنید”. همچنین آلبوم های فرصت سرمایه گذاری بر اساس یافتهها و فرصتهای شناساییشده در اطلسهای سرمایهگذاری جامعتر تهیه و تدوین میشوند و تمرکز در آنها بیشتر بر روی پروژه ها، جزئیاتشان و بازاریابی مستقیم فرصت به منظور جذب سرمایه است، ضمن آنکه در مقایسه با اطلس ها،ایستاتر بوده و تغییرات کمتری دارند( البته امکان دارد به مرور زمان برخی فرصت ها به دلیل جذب سرمایه گذار حذف و برخی فرصت های جدید به آلبوم اضافه شود) و مخاطب اصلی شان نیز سرمایه گذاران یا صاحبان سرمایه ای هستند که در جستجوی فرصت های آماده برای سرمایه گذاری هستند. اما اطلس ها؛ اسنادی هستند که زمینه و بستر لازم برای شناسایی و تعریف فرصتهایی را فراهم میکنند تا بعداً در قالب آلبوم به سرمایهگذاران ارائه شوند و به نسبت آلبوم فرصت ها، مخاطب گسترده تری همچون دستگاههای دولتی و عمومی، سرمایهگذاران، شرکتهای مشاور، محققان، اساتید و دانشجویان و … دارند، پویاترند، مبنای تصمیم گیری های کلان هستند و حاوی اطلاعات زیربنایی و دقیقی در مورد زیرساختهای موجود و مورد نیاز (حمل و نقل، اقامت، انرژی، آب و فاضلاب و…)، قوانین و مقررات حمایتی، مشوقهای سرمایهگذاری، فرآیندهای اداری و اجرایی سرمایه گذاری و تجزیه و تحلیلهای دقیق، ارزیابیهای اقتصادی اولیه، مطالعات امکانسنجی مقدماتی، شناسایی چالشها و ریسکها، و ارائه راهکارهای توسعهای برای مناطق و مقاصد گردشگری.
تسهیل و تسریع در فرآیند تصمیمگیری برای سرمایهگذاران و تسهیل فرایند سرمایه گذاری، کمک به هدایت و جذب سرمایهگذاری داخلی و خارجی به سمت و سوی فرصت ها و پروژه های سودآور گردشگری، افزایش آگاهی صاحبان سرمایه و سرمایه گذاران و کاهش ریسک سرمایهگذاری، کمک به مسئولانه تر شدن سرمایه گذاری ها در صنعت گردشگری و توسعه پایدار، کمک به هم افزایی و هماهنگی بین بخشی بیشتر بین دستگاهها و نهادهای دولتی و عمومی جهت احصای ظرفیت های سرمایه گذاری در حوزه ی گردشگری مناطق و خروجی یکسان و هماهنگ، کمک به سیاستگذاران و برنامه ریزان توسعه گردشگری جهت تصمیم سازی و تصمیم گیری های درست در حوزه ی سرمایه گذاری گردشگری و توسعه آن، کاهش هزینه ها و کارهای موازی و پراکنده در این حوزه، کمک به رونق اقتصادی مناطق و ایجاد اشتغال پایدار، کمک به معرفی بهتر ظرفیت ها و پتانسیل های گردشگری مناطق در ابعاد ملی و بین المللی و بازاریابی و برندسازی مؤثر مناطق، از جمله مهمترین اهداف و مزایای تهیه اطلس های سرمایه گذاری گردشگری به شمار می روند که نشان دهنده ی اهمیت و جایگاه مهم این سند در توسعه و رونق اقتصادی کشورهاست و نباید سیاستگذاران و تصمیم سازان عرصه ی گردشگری از آن غافل شوند.
برخی از مهمترین نهادها و دستگاههای دولتی و عمومی تهیه کننده ی اطلس سرمایه گذاری گردشگری عبارتند از:
- وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی و ادارات کل تابعه آن در استان ها: با هدف سیاستگذاری ، هدایت سرمایه ها به سمت مناطق کمتر توسعه یافته، توسعه سرمایه گذاری های مولد و جذب سرمایه گذاران داخلی و خارجی
- سازمان سرمایهگذاری و کمکهای اقتصادی و فنی ایران: با هدف تسهیل و تشویق سرمایهگذاری (بهویژه خارجی)
- استانداریها : تهیه اطلسهای استانی با مشارکت دستگاههای مرتبط اقتصادی و با جزئیات محلی
- سازمان مناطق آزاد و ویژه اقتصادی: با هدف معرفی فرصتها در مناطق تحت مدیریت خود و جذب سرمایه و سرمایه گذار
- شهرداریها: با هدف توسعه گردشگری شهری و افزایش درآمدهای پایدار
- بخش خصوصی و شرکتهای مشاور: ارائه خدمات تخصصی و تسهیل گری
- نهادهای توسعهای و پژوهشی: با هدف مطالعات علمی و کمک به سیاستگذاران (مثل پژوهشکده گردشگری سازمان جهاد دانشگاهی و سایر مؤسسات پژوهشی)
- اتاق بازرگانی ایران و استانها: با هدف کمک به دستگاههای اجرایی و صاحبان پروژه های سرمایه گذاری و توسعه سرمایه گذاری های داخلی و خارجی گردشگری
- وزارت نیرو و شرکت های آب منطقه ای در استانها: با هدف معرفی و جذب سرمایه گذار برای ظرفیت های موجود در پشت بندها و سدهای آبی کشور ( با توجه به تفاهم نامه منعقده فی مابین این وزارت و وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی)
- وزارت جهادکشاورزی: با هدف معرفی اراضی مستعد سرمایه گذری و توسعه سرمایه گذاری در حوزه ی گردشگری کشاورزی و معرفی برخی مشوق ها همچون بخشودگی های مربوط به عوارض تغییر کاربری اراضی و …
طبق بررسی های من سازمان سرمایه گذاری و کمک های اقتصادی و فنی ایران در سال 1402 اقدام به رونمایی از اطلس سرمایه گذاری کشور نموده که دستیابی به آن امکان پذیر نبود اما اقدام مرکز خدمات سرمایه گذاری استان یزد در خصوص تهیه کیف و پورتال سرمایه گذاری به زبان های مختلف و همچنین استان هرمزگان قابل توجه و تقدیر است . به طور مثال استانداری استان هرمزگان در سال 1401 با کمک دستگاههای اقتصادی استان همچون ادارات کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی، صمت و جهادکشاورزی و سایر دستگاهها سند راهبردی توسعه سرمایه گذاری استان هرمزگان در بخش های مختلف را تهیه نمود و در این ارتباط فرصتهای سرمایه گذاری نیز احصا و کارت هایی تحت عنوان کارت طلایی سرمایه گذار جهت دسترسی نامحدود به استاندار و مدیران استانی چاپ و در اختیار سرمایه گذاران گذاشته شد. همچنین تفاهم نامه هایی برای تأمین زمین و زیر ساختهای مورد نیاز و تعهد مکتوب توسط استاندار به سرمایه گذاران مبنی بر حمایت تسهیلاتی و فراهم سازی شرایط، امکانات و زیرساخت ها نیز منعقد گردید که همگی در جهت اجرای راهبردهای اطلس توسعه سرمایه گذاری و تسهیل و تسریع در روند جذب سرمایه بوده است. هر چند معتقدم سندی قوی نبوده و با توجه به شرایط حاکم بر فضای سرمایه گذاری و اقتصادی کشور، تحقق اهداف پیش بینی شده، سخت و گاهاً نشدنی است، اما می تواند الگوی خوبی برای مدیران سیاستگذار در شرایط مناسب تر و متعادل تر اقتصادی باشد.
چنانچه اشاره شد امکان تهیه این اطلس هم توسط وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی و یا ادارات کل تابعه آن در استانها با تخصیص اعتبار مناسب و به کارگیری مشاور حرفه ای و ذیصلاح میسر است و هم می توان آن را با هدف هم افزایی بیشتر و استفاده از ظرفیت های مرتبط سایر دستگاههای اجرایی دولتی و عمومی و همچنین بخش خصوصی (صاحب فرصت) در قالب تشکیل کارگروهی تخصصی و با عضویت نمایندگان مطلع این دستگاهها و نهادها تهیه نمود.
جمعآوری اطلاعات پایه، تحلیل دادهها و شناسایی فرصتها، تدوین بستههای سرمایهگذاری حاوی اطلاعات دقیقی از پروژه، برآوردهای مالی، توجیه اقتصادی و فنی، مجوزهای لازم و فرآیندهای اداری و اجرایی، طراحی و پیادهسازی سامانه (پورتال) اطلس که می تواند در قالب یک سامانه یا پورتال آنلاین مبتنی بر وب و GIS ارائه شود(این سامانه باید قابلیت جستجو، نمایش لایههای اطلاعاتی مختلف، تحلیل و دریافت گزارش را داشته باشد) و بهروزرسانی و پایش مستمر اطلاعات اطلس باید در قالب این کارگروه تخصصی صورت پذیرد و خروجی آن توسعه هماهنگ و یکپارچه سرمایه گذاری گردشگری مناطق خواهد بود.
متأسفانه در حال حاضر فقدان سند یا اطلس جامع توسعه سرمایه گذاری گردشگری کشور بیش از پیش احساس می شود؛ چراکه هم شعار سال؛ سرمایه گذاری برای تولید تعیین شده و مسلماً کلیه توجه ها و برنامه ها به سمت وسوی این کلید واژه مهم یعنی «سرمایه گذاری» جلب شده و هم اینکه مفاد فصل هفدهم قانون برنامه هفتم پیشرفت ایران در بخش اهداف کمی و کیفی میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی که از سال 1403 آغاز شده است، تأکید ویژه ای بر توسعه و تسهیل سرمایه گذاری دارد و تخصیص اعتبار برای تهیه این سند راهبری و مهم باید در اولویت برنامه های عملیاتی این وزارت و ادارات کل تابعه آن در استانها باشد.
در ادامه ی این یادداشت تخصصی، شرح خدماتی پیشنهادی برای تهیه اطلس سرمایه گذاری گردشگری در مقیاس استانی ارائه می کنم که می تواند مورد استفاده سیاستگذاران، مجریان و مشاوران این بخش قرار گیرد:
شناسنامه اطلس ( عنوان، تهیه کننده، سال تهیه و نشر، دستگاههای همکار و …)
پیش گفتار و سخن مقام عالی استان ( استاندار)
سخن مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان
فصل اول: مقدمه و کلیات
معرفی اطلس و هدف از تهیه آن
اهمیت صنعت گردشگری در استان
چشمانداز توسعه گردشگری استان
روششناسی تهیه اطلس
فصل دوم: معرفی قابلیتها و جاذبههای گردشگری استان
جاذبههای طبیعی: پارکهای ملی و مناطق حفاظتشده، کوهها، رودخانهها، چشمهها، غارها، سواحل (در صورت وجود)، کویرها و جاذبههای ژئوتوریستی (همراه با نقشه پراکندگی).
جاذبههای تاریخی و فرهنگی: بناهای تاریخی، محوطههای باستانی، موزهها، اماکن مذهبی، آداب و رسوم و رویدادهای فرهنگی، صنایع دستی شاخص (همراه با نقشه پراکندگی).
انواع گردشگری: معرفی پتانسیلهای استان در انواع گردشگری مانند گردشگری فرهنگی-تاریخی، طبیعتگردی، گردشگری روستایی و عشایری، گردشگری سلامت، گردشگری ورزشی، گردشگری مذهبی و غیره.
فصل سوم: زیرساختهای گردشگری استان
زیرساختهای حمل و نقل: فرودگاهها، راهآهن، پایانههای مسافربری، وضعیت راههای دسترسی به جاذبهها (همراه با نقشه).
مراکز اقامتی: هتلها، هتل آپارتمان ها، مهمانپذیرها، زائرسراها، خانه مسافرها، اقامتگاههای بومگردی و سنتی، مجتمعهای گردشگری و … (همراه با نقشه و آمار).
مراکز پذیرایی و خدماتی: سفره خانه های سنتی، رستورانها، مراکز خرید، خدمات بانکی و درمانی در مناطق گردشگری.
سایر زیرساختها: آب، برق، گاز، ارتباطات و پوشش اینترنت در مناطق مهم گردشگری.
فصل چهارم: قوانین، مقررات و مشوقهای سرمایهگذاری
قوانین و مقررات ملی و استانی مرتبط با سرمایهگذاری در گردشگری
فرآیند اخذ مجوزها
معرفی مشوقها و حمایتهای دولتی (معافیت های عوارض تغییر کاربری اراضی، طرح های گردشگری ترکیبی، معافیتهای مالیاتی، تسهیلات بانکی و …)
معرفی نهادهای متولی و پشتیبان سرمایهگذاری گردشگری
فصل پنجم: فرصتها و بستههای سرمایهگذاری گردشگری پیشنهادی
معرفی مناطق ویژه و قطبهای گردشگری استان
ارائه بستههای سرمایهگذاری تفصیلی برای پروژههای اولویتدار، شامل:
عنوان پروژه (مثال: احداث دهکده سلامت در شهر “مشهد”، ایجاد مجتمع گردشگری در منطقه “شاندیز”)
موقعیت مکانی دقیق (همراه با نقشه و تصاویر)
شرح پروژه و اهداف آن
ظرفیتها و پتانسیلهای پروژه
برآورد اولیه حجم سرمایهگذاری
مطالعات اولیه توجیه اقتصادی و فنی (در صورت وجود)
وضعیت مالکیت زمین
مجوزهای مورد نیاز و فرآیند اخذ آنها
تحلیل SWOT (نقاط قوت، ضعف، فرصتها، تهدیدها) برای هر بسته
فرصتهای سرمایهگذاری در حوزههای مختلف:
ایجاد و توسعه مراکز اقامتی (هتل، مهمانپذیر، بومگردی و …)
ایجاد مجتمعها و مراکز تفریحی، سرگرمی و گردشگری
توسعه زیرساختهای طبیعتگردی (اکوکمپ، مسیرهای پیادهروی و …)
سرمایهگذاری در گردشگری سلامت (دهکده سلامت، مجتمع تندرستی، هتل بیمارستان، آبدرمانی، مراکز اسپا و …)
ایجاد بازارچههای صنایع دستی و محصولات محلی
توسعه خدمات حمل و نقل گردشگری
فصل ششم: راهنمای سرمایهگذار و اطلاعات تماس
مراحل سرمایهگذاری در استان
معرفی مرکز خدمات سرمایهگذاری استان و اطلاعات تماس
فهرست دستگاههای اجرایی مرتبط و اطلاعات تماس آنها
پیوستها:
نقشههای جامع استان (تقسیمات کشوری، راهها، جاذبهها، زیرساختها و …)
آمار و اطلاعات تکمیلی
فرمهای مربوط به درخواست سرمایهگذاری
جمع بندی:
اطلس های سرمایه گذاری، نقشه راه راهبردی و عملیاتی و به عبارتی بهتر شاه کلید توسعه سرمایه گذاری گردشگری در کشور و مناطق مختلف هستند و پیش نیازی مهم برای جذب سرمایه و سرمایه گذار داخلی و خارجی نیز محسوب می شوند. لذا بدون توجه و اهتمام برای تهیه این سند، نمی توان انتظار تحولی جدی و فراگیر در حوزه ی سرمایه گذاری گردشگری کشور داشت . ضمن آنکه این اطلس ها را می توان با توجه به مقیاس آنها ( ملی، منطقه ای، استانی، شهرستانی) تهیه و به تناسب ویژگی های خاص هر منطقه در شرح خدمات پیشنهادی تغییرات و یا اضافاتی را اعمال نمود.
9 تیر 1404
« استفاده از این مطلب در صورت ذکر منبع مجاز است»
